نظرة سريعة
- العصر
- العصر الأموي · العصر العباسي المبكر · عصر تفكك الخلافة العباسية · عصر البويهيين والفاطميين والسلاجقة
- الإقليم
- بلاد فارس وآسيا الوسطى
التجارة والمالالسياسة والحكم والسلطة
موجز
تلخص هذه البطاقة ما يقدمه شاهرخ ميرزا إسماعيلوف في كتابه عن نقود خوارزم بين القرن الثامن ومطلع القرن الثالث عشر، وقد أحصى فيه 237 طرازًا. 3
الدراهم الخوارزمية القديمة
دخول الخط العربي
ظهرت أسماء نواب الخلافة بالعربية على دراهم أزكاجوار-عبد الله في أواخر القرن الثامن ومطلع التاسع: الفضل، وجعفر، و«ذو الرئاستين»، وخالد، وطلحة، وغيرهم، وهي أول نقود في خوارزم بالخط العربي. 8 9 10 11 وضرب أمراء الأوغوز (اليبغو) في أدنى سيحون نقودًا على طراز هذه الدراهم باسم عبد الله بن طاهر، وفي أحدها ذُكر مكان الضرب، وهو أمر لم يعرف في النقود الخوارزمية القديمة. 12 13 14
النقود الإسلامية
- ضرب عبد الله بن طاهر في خوارزم سنة 224هـ/839م نقودًا على الطراز العباسي الذي يعود إلى إصلاح عبد الملك بن مروان، وهي عند الباحثة ليندر-فيلين أول نقد على الطراز العباسي ضُرب في خوارزم. 14 15
- ضرب نائبه أمير ميكال فلوسًا في 226 و228هـ، وفي بعضها فرس فوقه رمز الصليب المعقوف. 16 17
- فلوس نوح بن أسد الساماني سنة 203هـ/818م أول نقود في خوارزم تحمل اقتباسًا قرآنيًا، من سياق الصف 9 والتوبة 33. 18 19
- يلاحظ المؤلف أن صورة الفرس ظهرت أول مرة على النقود الإسلامية في فلوس أموية ضربت في حمص، لكنها كانت على نقود خوارزم منذ القرن الرابع، وبقيت نحو قرنين بعد دخول الإسلام. 19
فترات المنع
يرى المؤلف أن ضرب النقود باسم حكام خوارزم توقف أربع مرات: 818–893م بمنع الخلفاء، و893–959م بمنع السامانيين، و1014–1042م بمنع الغزنويين، و1041–1129م تحت السلاجقة. 2
المأمونيون وشاه ملك والأنوشتكينيون
نقود المأمونيين إسلامية كلها، تحمل آيات من سور التوبة والصف والفتح والروم، وأسماء السامانيين والخلفاء. 20 أما نقود شاه ملك الأوغوزي ففيها سيف ونجمة سداسية ونسر وأسد، على تقاليد الأوغوز. 21 وفي العهد الأنوشتكيني اتسعت دور الضرب إلى نحو ثلاثين مدينة، وحُذفت الآيات من أكثر النقود، وظهرت صور على بعضها. 22 23
التجارة والمصطلحات
وُجدت نقود حكام خوارزم من أوروبا الشرقية إلى يتي سو والصين، ومن إسكندنافيا إلى دمشق؛ ومن ذلك درهمان لأزكاجوار-عبد الله في متحف التاريخ السويدي وُجدا في أوسترغوتلاند وغوتلاند، وكنز «كريشتشيني باران» قرب قازان (1905) الذي ضم 46 قطعة لعلي بن مأمون. 9 24 25 وينقل المؤلف عن الزمخشري أن النقد الفضي قبل الإسلام كان يسمى «طازجة»، وأن «الدانق» و«المثقال» من أسماء النقود، ويذكر نقدًا خوارزميًا قديمًا يسمى «آستر». 26 وينقل عن النرشخي أن دراهم خوارزم الفضية كانت متداولة في بخارى سنة 185هـ/801م وأن الناس كانوا يأخذونها على كره. 27
الصلات
قد يهمك أيضًا
أبو الفوارس شاه ملك خوارزمشاه· كاث خوارزم· الأفريغيون (خوارزمشاهية كاث)· الدولة الأنوشتكينية· المأمونيون (خوارزمشاهية الجرجانية)· الآيات القرآنية على المسكوكات الإسلامية: دراسة مقارنة· كنز أم حجرة الفضي (العش)· فهرس النقود الإسلامية في المكتبة الوطنية: الخلفاء المشارقة (لافوا)
المصادر
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 9
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 225
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 222
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 33
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 35
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 32
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 34
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 38
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 39
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 40
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 51
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 41
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 42
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 43
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 44
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 45
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 46
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 47
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 175
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 82
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 11
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 95
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 164
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 71
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 224
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 223
- Ismoilov, Shohruxmirzo. (2025). Xorazmshohlar davri tangalari (VIII-XIII asr boshlarida). Durdona (Sadriddin Salim Buxoriy), Bukhara. , p. 37
اقتبس هذه الصفحة
مساهمو islam.museum. «نقود خوارزم الإسلامية (القرن 8–13)». islam.museum، https://islam.museum/ar/concept/coinage-of-khwarazm/. CC BY-SA 4.0. آخر تحديث: 2026-11-04.
حسّن هذه الصفحة على GitHub · أبلغ عن خطأ · ساهم في إكماله · JSON